azerbaycanda ev alqi satqisi ve kirayesi

Daşınmaz əmlak bazarında durğunluq  davam edir...

Əhalinin digər ölkələrin ev bazarlarına üz tutmasına səbəb nədir?  

Azərbaycanda baş vermiş 2015-ci il devalvasiyaları bütün sahələrdə olduğu kimi daşınmaz əmlak bazarında da ilkin çaşqınlıqları ilə yadda qaldı. İlk devalvasiya  sözügedən bazar iştirakçılarının kəmiyyət göstəricilərinə təsir göstərməsə də, növbəti devalvasiya əmlak bazarında əhəmiyyətli dərəcədə durğunluqla yadda qaldı. Hazırda ekspertlər DƏB-nın real və gələcək durumuna dair müxtəlif proqnozlar səsləndirsələr də son günlər bu sahədə apardığımız araşdırmaların nəticələri tam əksini söyləyir və real durumu kifayət qədər aydın təhlil etməyə imkan verir. Belə ki, bazarlar şəhər mərkəzi və ətraf ərazilər olmaqla müxtəlif şərtlər altında həm qiymət, həm alıcı-satıcı sayı, həm də tikili tipinə müvafiq olan dəyər siyasətinə görə fərqlənir. Məsələn, Binəqədi, Sabunçu, Suraxanı, Kürdəxanı və digər ətraf ərazilərdə apardığımız müşahidələr nəticəsində məlum oldu ki, burada qiymətlər dolların məzənnəsinə kompensasiya edilmək şərtilə demək olar ki, əvvəlki dəyərində satılmaqda davam edir. Lakin Hacı Makler adı ilə tanınan vasitəçi deyir ki, bu gün Binəqədidə ofisə yaxınlaşıb “e”  hərfilə başlayan söz deyən istənilən təsadüfi adamı alıcı bilib zorla ofislərinə salsalar da, nəticə hər zaman məyusedicidir; ev almaq istəyən yoxdur ki, yoxdur. Müsahibimiz deyir ki, dözülməz vəziyyətdir. “Beş–üç qəpik gəlirimiz ancaq gündəlik və ya aylıq kirayə evlərin təklifindən qazandığımızdan çıxır, onu da bağlanmış müqavilə şərtinə əsasən vergi ödəyicisi kimi Vergilər Nazirliyinə təqdim etməli oluruq”.  Bakı ətrafı digər ərazilərdə də vəziyyət ürəkaçan deyil. Mamed adlı makler deyir ki, “hamı satandır. Alanı isə lampa ilə axtarmalı oluruq”. Qeyd edək ki, Bakı ətrafı ərazilərdə əsasən sənədsiz şəxsi mülkiyyətli həyət evləri satıldığından, onların rəsmiləşdirilməsindəki çətinliklər də satışa mane olan amillərdəndir. Gələk şəhərin mərkəzi küçələrinə. Məsələn, Nizami metrosu ərazisində yeni iki otaqlı tikili 250 000 manata təklif olunur. Bu rəqəmi 80 km-lik ev sahəsinə böldükdə sahə üzrə hər kvadratmetri 250 000:80= 3125 AZN (2016 dollar) edir!!!! Adını açıqlamağımızı istəməyən firmanın meneceri deyir ki, buna səbəb xaricdən gətirilən tikinti mallarının dəyərinin yüksəlməsidir.  Biz isə xatırladırıq ki, bu binalar hələ manat dəyərdən düşməzdən öncə tikilib başa çatıb. Gözlərini döyə döyə qalan menecerə “Bəs alıcı sarıdan vəziyyət necədir?” sualımızı verincə, “bu mənzillərin öz alıcıları var”,  deyir və əlavə edir ki, “doğrusu, son dövrlərdə demək olar ki, beş mənzil belə satılmayıb”. Araşdırdıqda bizə məlum olur ki, buna səbəb əllərində pul olan vətəndaşlarımızın həmin 250 000 manata qonşu Türkiyədə, Rusiyada hətta bir sıra Avropa ölkələrində qat-qat ucuz, geniş və gözəl mənzillərin alınmasına üstünlük vermələridir. Belə olan halda ortaya bir sual çıxır: Azərbaycan daşınmaz əmlak bazarında xüsusən də mənzillərin bu dərəcədə baha olmasına səbəb nədir? Məsələn qonşu Türkiyə və digər ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, burada tikinti bazarı iştirakçıları, o cümlədən sahibkarlara kreditlər o qədər güzəştli şərtlərlə verilir ki, (hətta 0,1 faiz və çox uzun müddətə), bundan bəhrələnən sahibkar geniş mənzilli binalar tikir və onu Azərbaycandakından qat qat ucuz qiymətə əhaliyə nəğd ödənişlə və hətta çox aşağı faizli kreditlə satır və bundan özü də qazanc götürür, rahatlıqla ona bu şəraiti yaratmış dövlətin kreditini də qaytarır. Buna görə də bu ölkələrdə tikilmiş yeni binalar qısa müddətdə öz sahibinə qovuşur, üstəlik evlərin sənəd rəsmiləşdirilməsində də heç bir maneə və ya hər hansı problemə də rast gəlinmir. Hazırki pul, xüsusən dollar qıtlığı şəraitində dövlət tərəfindən qonşu ölkələrin siyasətinə analoji siyasət yürüdülsə, Türkiyədə, Rusiyada, Avropa ölkələrində, Amerikada, bir sözlə dünyanın bütün ölkələrində yaşayan Azərbaycanlılarımızın əllərindəki vəsait də öz ölkəmizə axacaq və beləliklə də daşınmaz əmlak bazarının  inkişafına təkan veriləcək. Satan da qazanacaq, alan da, üstəlik günlərlə müştəri gözləməkdən gözünün kökü saralan, çay içməkdən mədəsi sıyrılan Hacı Maklerlər də evinə qəpik-quruş apara biləcək. Dövlət tərəfindən düşünməyə dəyər.